The aim of the study is to present information on the occurrence of carcinogenic or mutagenic agents in Polish enterprises in 2022-2023, based on information from the Central Register of Data on Exposure to Carcinogenic, Mutagenic or Reprotoxic Chemical Substances, Their Mixtures, Agents or Technological Processes (Centralny rejestr danych o narażeniu na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym - CRCR) maintained at the Nofer Institute of Occupational Medicine. Employers who employ workers with carcinogenic, mutagenic, and, from 2024, also reprotoxic agents, are legally obliged to register such works. Information from voivodeships is submitted annually to the sanitary and labor inspection, and nationwide data are collected in the CRCR. The study used data for 2022-2023, collected and verified by the CRCR staff in 2023-2024. Data for groups of agents - chemical substances, physical factor - ionizing radiation, and technological processes - were also analyzed. Previous data (2005-2021) were used for comparison. In 2022-2023 data were collected from 14 500 and 17 100 enterprises. An increase also occurred for specific groups of agents - chemical substances, technological processes, and the only physical agent legally recognized as carcinogen and mutagen - ionizing radiation. The largest increase concerned technological processes - >26% (7653 and 9685 during the analyzed years). The most frequently reported were 2 technological processes - work involving exposure to wood dust and the respirable fraction of crystalline silica - followed by ionizing radiation and 2 chemical substances: unspecified low-boiling-point gasoline and formaldehyde. The increase in the number of reports is due not only to economic and technological developments, but also to legal changes that have expanded the list of carcinogenic or mutagenic agents. The further extending the list of substances subject to the obligation to register in workplaces to include reprotoxic substances will result in a sharp increase in the number of notifications for 2024. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(1):49-59. Celem pracy jest przedstawienie danych o występowaniu w zakładach pracy w Polsce czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w latach 2022–2023 na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnym rejestrze danych o narażeniu na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym (CRCR) prowadzonym w Instytucie Medycyny Pracy im. prof. dr med. Jerzego Nofera. Pracodawcy zatrudniający pracowników przy pracach z czynnikami o działaniu rakotwórczym, mutagennym, a od 2024 r. także reprotoksycznym mają obowiązek prowadzenia rejestru prac w kontakcie z tymi czynnikami. Informacje z poszczególnych województw są przekazywane w cyklach rocznych do inspekcji sanitarnej i inspekcji pracy, a następnie dane z całego kraju są gromadzone w CRCR. W artykule wykorzystano informacje z lat 2022–2023, zebrane oraz zweryfikowane przez pracowników prowadzących CRCR w latach 2023–2024. Przeanalizowano również dane dotyczące poszczególnych grup czynników: substancji chemicznych, czynnika fizycznego (promieniowania jonizującego) i procesów technologicznych. Do celów porównawczych wykorzystano także wcześniejsze dane z lat 2005–2021. W latach 2022–2023 zgromadzono dane, odpowiednio, z 14,5 tys. i 17,1 tys. zakładów pracy. Wzrost ich liczby wystąpił także w przypadku poszczególnych grup czynników – substancji chemicznych, procesów technologicznych oraz jedynego czynnika fizycznego umieszczonego w wykazie – promieniowania jonizującego. Największy wzrost zgłoszeń odnotowano w przypadku procesów technologicznych – o >26% (7653 i 9685 w omawianych latach). Najbardziej rozpowszechnionymi w skali kraju czynnikami były 2 procesy technologiczne (prace związane z narażeniem na pyły drewna i na frakcję respirabilną krzemionki krystalicznej), następnie promieniowanie jonizujące oraz 2 substancje chemiczne (benzyna niskowrząca niespecyfikowana i formaldehyd). Zwiększenie liczby zgłoszeń jest spowodowane nie tylko rozwojem gospodarki i techniki, ale również zmianami prawnymi skutkującymi rozszerzeniem wykazu czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. Kolejne rozszerzenie zakresu substancji podlegających obowiązkowi prowadzenia rejestrów w zakładach pracy o substancje reprotoksyczne spowoduje skokowy wzrost liczby zgłoszeń za 2024 r. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(1):49–59.
Artificial intelligence (AI) is playing an increasingly important role in diagnostic imaging, helping specialists improve the quality and speed of medical services. Despite the potential of AI, electroradiologists express concerns about algorithm errors, overreliance on technology, and ethical issues. Further training of medical personnel is necessary to ensure the safe and informed implementation of AI in diagnostics. This study examines the use of AI tools as perceived by radiographers, focusing on their impact on work organization. The work was carried out using a diagnostic survey method in the form of questionnaires. The survey was conducted in the second quarter of 2025. The analysis used both descriptive statistics and statistical tests to assess the significance of differences and relationships between variables. Descriptive statistics analyzed quantitative variables. Statistical calculations were based on the χ2 test. A significance level of p < 0.05 was adopted. In analyses considering respondents' age, age groups were categorized accordingly. The study involved 202 professionally active electroradiologists (working in diagnostic imaging and interventional radiology) - 166 women (82.18%) and 36 men (17.82%), with an average age of 31.75 years. Analyses showed no statistical correlation between education, age, work experience, and level of knowledge about AI. However, correlations appeared in the implementation of these tools across medical facilities and their use in radiographers' work. In-depth analyses revealed a positive attitude toward AI tools but also highlighted insufficient education and the need for training. Most electroradiologists are familiar with the general concept of AI, but lack detailed knowledge, indicating a need for targeted education. Despite a positive attitude towards AI, a lack of training limits readiness for its implementation. Age and workplace influence the perception of AI, while education, gender, and seniority remain insignificant. The key barriers are competency- and organization-related, highlighting the need for consistent educational programs. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(2):147-161. Sztuczna inteligencja (artificial intelligence – AI) odgrywa coraz większą rolę w diagnostyce obrazowej, wspierając specjalistów w poprawie jakości i szybkości usług medycznych. Mimo potencjału AI elektroradiolodzy wyrażają obawy dotyczące błędów algorytmów, nadmiernego polegania na technologii i kwestii etycznych. Konieczne jest dalsze kształcenie personelu medycznego, aby zapewnić bezpieczne i świadome wdrażanie AI w diagnostyce. Celem niniejszego badania jest analiza zastosowania narzędzi AI w percepcji elektroradiologów, ze szczególnym uwzględnieniem ich wpływu na organizację pracy w tym zawodzie. Pracę zrealizowano metodą sondażu diagnostycznego w formie badań ankietowych w II kwartale 2025 r. W analizie wykorzystano zarówno statystyki opisowe, jak i testy statystyczne, umożliwiające ocenę istotności różnic i zależności pomiędzy zmiennymi. W celu analizy zmiennych ilościowych przeprowadzono statystyki opisowe. Obliczenia statystyczne opierały się na teście χ2. Jako poziom istotności przyjęto p < 0,05. W analizach uwzględniających wiek respondentów przedziały wiekowe zostały wcześniej odpowiednio skategoryzowane. W badaniu wzięło udział 202 aktywnych zawodowo elektroradiologów (pracujących w diagnostyce obrazowej i radiologii zabiegowej), w tym 166 kobiet (82,18%) i 36 mężczyzn (17,82%). Średni wiek badanych wyniósł 31,75 roku. W analizach nie wykazano zależności statystycznych pomiędzy wykształceniem, wiekiem, stażem pracy a poziomem wiedzy nt. zagadnień związanych z AI. Zależności występowały w przypadku implementacji w różnych placówkach medycznych oraz w związku z wykorzystaniem tych narzędzi w pracy elektroradiologów. W pogłębionych analizach badani wykazywali pozytywne nastawienie do narzędzi AI, ale jednocześnie wyniki wskazywały na niedostateczną edukację w tym zakresie i potrzebę szkoleń. Większość elektroradiologów zna ogólne pojęcie AI, jednak brakuje im wiedzy szczegółowej, co wskazuje na potrzebę ukierunkowanego kształcenia. Mimo pozytywnego nastawienia wobec AI niedobór szkoleń ogranicza gotowość do jej wdrażania. Wiek i miejsce pracy wpływają na percepcję AI, podczas gdy wykształcenie, płeć i staż pracy pozostają bez istotnego znaczenia. Główne bariery mają charakter kompetencyjny i organizacyjny, co podkreśla konieczność wprowadzenia spójnych programów edukacyjnych. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(2):147–161.
Gender equality in the workplace and the good health of both women and men are key goals outlined in agendas promoting social justice and sustainable development. The Constitution of the Republic of Poland guarantees equal employment rights for women and men, and the Labor Code prohibits discrimination in establishing and terminating employment relationships, including on the basis of gender. On the one hand, an employer cannot allow an employee to work without a current medical certificate confirming the absence of contraindications for the specific job position, and is obliged to assess occupational risk related to manual handling tasks, taking into account, among other factors, the individual capabilities of the employee. On the other hand, the legislator sets different standards for women and men in terms of manual handling of objects by a single employee or during team-based work. Therefore, when a job candidate or employee is a transgender person - especially one undergoing medical procedures aimed at aligning their physical characteristics with their gender identity - difficulties arise in interpreting existing legal regulations. This article discusses the legal uncertainties in Poland related to weight-lifting criteria, the issue of disclosing an employee's gender in order to tailor working conditions to their needs, and the principles that should guide the physician responsible for occupational health care during and after gender transition. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(2):149-157. Równość płci w miejscu pracy oraz dobre zdrowie kobiet i mężczyzn to główne cele ujęte w agendach promujących sprawiedliwość społeczną i zrównoważony rozwój. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje kobietom i mężczyznom równe prawo do zatrudnienia, a w Kodeksie pracy zakazano dyskryminacji w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy m.in. ze względu na płeć. Z jednej strony pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku pracy oraz jest zobowiązany oceniać ryzyko zawodowe występujące przy ręcznych pracach transportowych, biorąc pod uwagę m.in. indywidualne predyspozycje pracownika. Z drugiej strony ustawodawca wskazuje odrębne normy dla kobiet i mężczyzn w przypadku ręcznego przemieszczania przedmiotów przez jednego pracownika lub prac zespołowych. Gdy zatem kandydatem na pracownika albo pracownikiem jest osoba transpłciowa, zwłaszcza pozostająca w trakcie działań medycznych mających na celu dostosowanie jej cech płciowych do tożsamości płciowej, pojawiają się trudności w interpretacji obowiązujących przepisów prawa. W artykule opisano wątpliwości orzecznicze dotyczące obowiązujących w Polsce kryteriów związanych z dźwiganiem ciężarów, kwestii ujawniania płci pracownika w celu przystosowania do jego potrzeb warunków pracy i zasad, którymi powinien kierować się lekarz sprawujący opiekę profilaktyczną nad pracownikami w trakcie tranzycji i po niej. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(2):149–157.
In the face of increasing problems related to lifestyle related diseases, attention is increasingly drawn to the untapped potential of the occupational health service (OHS) in undertaking preventive actions. The aim of the study was to assess the scope of activities and the perception by the surveyed employees of the quality of preventive care provided in basic OHS units in Poland. The research tool was the author's anonymous online questionnaire. It contained questions about the details of the last visit to an occupational medicine doctor. Only those who had ever undergone such a medical examination (267 respondents) were included in the analysis. To compare the frequency of occurrence of specific categories of quantitative traits in the analyzed groups, the χ² test of independence was utilized with Yates' correction for small sample sizes. More than 50% of the respondents rated the quality of preventive care for employees in Poland as either good or very good, one-third of the respondents received recommendations from an occupational medicine physician on preventing workplace hazards, 60% of respondents believe that preventive examinations should include a comprehensive health status assessment, 39% expect to have the option to choose their occupational medicine physician or influence the selection of the facility providing preventive care. The last visit to an occupational medicine physician typically lasted 6-15 min. A good or very good evaluation of the quality of preventive care by >50% of the surveyed employees requires constant improvement of the quality of the preventive examination. The potential of the healthcare system for working individuals in Poland remains underutilized in terms of activities related to the prevention of lifestyle diseases and health promotion. Occupational health physicians, who play a special role in the health prevention of workers and have a significant impact on increasing health awareness, should perform their duties in a holistic manner. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(2):137-147. W obliczu narastających problemów związanych z tzw. chorobami cywilizacyjnymi coraz częściej zwraca się uwagę na niewykorzystany potencjał służby medycyny pracy (SMP) w podejmowaniu działań profilaktycznych wymagających sprawnie działającego systemu i dobrej współpracy z pracodawcą i pracownikami. Celem pracy była ocena zakresu działań i spostrzegania przez badanych pracowników jakości opieki profilaktycznej realizowanej w podstawowych jednostkach SMP w Polsce. Narzędzie badawcze stanowiła autorska, internetowa, anonimowa, wystandaryzowana ankieta udostępniona w popularnych serwisach internetowych i zawierająca pytania dotyczące przebiegu ostatniej wizyty u lekarza medycyny pracy (MP) w związku ze skierowaniem przez pracodawcę na badanie profilaktyczne. W analizie uwzględniono wyłącznie osoby, które kiedykolwiek poddały się takiemu badaniu lekarskiemu (267 respondentów). Do porównywania częstości występowania poszczególnych kategorii cech ilościowych w analizowanych grupach zastosowano test niezależności χ², z poprawką Yatesa dla małych liczebności. Ponad 50% respondentów oceniło jakość profilaktycznej opieki nad pracującymi w Polsce dobrze lub bardzo dobrze. Tylko 1/3 badanych otrzymała od lekarza MP zalecenia dotyczące profilaktyki zagrożeń występujących na stanowisku pracy. Aż 60% respondentów liczy na to, że wraz z badaniem profilaktycznym wykonana będzie kompleksowa ocena stanu zdrowia, a 39% badanych oczekuje możliwości wyboru lekarza MP lub wpływu na wybór placówki realizującej opiekę profilaktyczną. Czas trwania ostatniej wizyty u lekarza MP wynosił najczęściej 6–15 min. Dobra lub bardzo dobra ocena jakości opieki profilaktycznej przez >50% ankietowanych pracowników wymaga stałego podnoszenia jakości samego badania profilaktycznego. Uwzględnienie opinii pracowników w wyborze podstawowej jednostki SMP pozwoliłoby na lepszą realizację ich potrzeb w zakresie profilaktyki zdrowotnej i bezpieczeństwa wykonywanej pracy. Potencjał systemu ochrony zdrowia pracujących w Polsce pozostaje niewykorzystany w zakresie działań z profilaktyki chorób cywilizacyjnych i promocji zdrowia. Lekarze MP posiadający istotny wpływ na zwiększenie świadomości zdrowotnej pracowników powinni swoje zadania realizować w sposób holistyczny, z uwzględnieniem zagrożeń środowiskowych i kompleksowej oceny stanu zdrowia. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(2):137–147.
The aim of the analysis was to evaluate the concentrations of radioactive radon in the air in workplaces located in various regions of Poland and to identify areas at risk of elevated radon levels. The study analyzed the number of instances where the reference level of 300 Bq/m³ (becquerel - Bq) was exceeded, as well as the observed differences in radon concentrations across different buildings. The analysis was based on the results of commercial measurements carried out by the Institute of Occupational Medicine in Łódź in 2022-2023. Measurements were taken in 6 provinces, across workplaces associated with various types of activities. The measurements were conducted during the heating season October-March. Track detectors were placed in dosimetric cassettes and sent to the clients with instructions for use. The returned dosimeters were subjected to chemical processing, followed by reading the track density using an automated image analysis system, in accordance with the accredited procedure. The majority of measurements were conducted in the Świętokrzyskie and Dolnośląskie voivodeships. The highest average radon concentrations were found in buildings located in spa areas, while the lowest levels were recorded in production halls. The results confirm the need for ongoing monitoring of radon concentrations in Poland and highlight the importance of further studies on the factors influencing its levels. The study also proposes preventive strategies for areas with the highest radon exposure. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(1):31-40. Celem analizy była ocena stężeń promieniotwórczego radonu w powietrzu w miejscach pracy znajdujących się w różnych obszarach Polski i identyfikacja rejonów zagrożonych możliwością występowania podwyższonych wartości tych stężeń. W pracy przeanalizowano liczby zarejestrowanych przekroczeń poziomu odniesienia wynoszącego 300 Bq/m3 (bekerel – Bq), a także obserwowane różnice w stężeniach radonu w powietrzu wewnątrz różnych budynków. Podstawę analizy stanowiły wyniki pomiarów komercyjnych realizowanych przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w latach 2022–2023. Pomiary prowadzono w 6 województwach w miejscach pracy związanych z różnymi rodzajami działalności. Realizowano je w okresie grzewczym trwającym od października do marca. Detektory śladowe umieszczano w kasetach dozymetrycznych i wysyłano do zleceniodawców wraz z instrukcją użytkowania. Odesłane dozymetry poddawano obróbce chemicznej i odczytywano gęstość śladów przy użyciu automatycznego systemu analizy obrazu detektorów śladowych zgodnie z akredytowaną procedurą. Najwięcej pomiarów wykonano w woj. świętokrzyskim i dolnośląskim. Najwyższe średnie wartości stężeń radonu zmierzono w budynkach na terenie uzdrowisk, a najniższe – w halach produkcyjnych. Uzyskane wyniki potwierdzają potrzebę dalszego monitorowania stężeń radonu w Polsce i konieczność realizacji badań wpływu różnych czynników na jego poziom. W pracy zaproponowano również strategie prewencyjne dla obszarów o największym narażeniu. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(1):31–40.
The work is a report on the intentional use of harmful biological agents in workplaces in Poland based on National Register of Biological Agents (Krajowy Rejestr Czynników Biologicznych - KRCB) as of June 2025. The KRCB is a central database gathering notifications of the intentional use of biological agents in risk groups 2-4 in work processes in accordance with the Regulation of the Minister of Health of December 11, 2020, amending the regulation regarding biological agents. Notifications were sent by 749 enterprises for: diagnostic - 59.3%, research - 32.4% and industrial purposes - 8.1%. Notifications were most often sent by microbial laboratories (N = 438, 58.5%), scientific-research institutions (N = 229, 30.6%) and industrial enterprises (N = 82, 11.0%). In total, 7795 workers (87.6% women, 12.4% men) were exposed to biological agents intentionally used at work. Biological agents from risk groups 2 and 3 were used by 97.6% and 15.9% enterprises, respectively. The most frequently were used bacteria Escherichia coli (with the exception of non-pathogenic strains) - 4823 exposed workers (61.9%), Staphylococcus aureus - respectively 4655 (59.7%) and Pseudomonas aeruginosa - 4188 (53.7%). National Register of Biological Agents gathered 9 notifications of intentionally using of the biological agent carcinogenic to humans, including viruses (hepatitis B virus [N = 2015 workers, 25.8%], hepatitis C virus [N = 1982, 25.4%], human immunodeficiency virus type 1 [N = 1796, 22.7%], Epstein-Barr virus [N = 196, 2.5%], human papilloma virus [N = 60, 0.8%], human herpes virus type 8 [N = 16, 0.2%], human T-lymphotropic virus type 1 [N = 38, 0.5%]), bacteria (Helicobacter pylori [N = 327, 4.2%]), parasite (Schistosoma haematobium [N = 9, 0.1%]). Intentionally used biological agents most often pose a threat to workers of microbial laboratories, but a higher health risk concerns workers of scientific-research institutions. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(1):11-26. Artykuł jest raportem dotyczącym celowego użycia szkodliwych czynników biologicznych w zakładach pracy w Polsce przygotowanym na podstawie analizy danych zgromadzonych w Krajowym Rejestrze Czynników Biologicznych (KRCB) (stan na czerwiec 2025 r.). Rejestr jest centralną bazą danych gromadzącą zgłoszenia celowego użycia w procesach pracy czynników biologicznych z grup 2–4 zagrożenia zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 11 grudnia 2020 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki. W KRCB znajduje się 749 zgłoszeń użycia czynników biologicznych: 59,3% w celach diagnostycznych, 32,4% – naukowo-badawczych i 8,1% – przemysłowych. Zgłoszenia przesyłały: laboratoria mikrobiologiczne (N = 438, 58,5%), instytucje naukowo-badawcze (N = 229, 30,6%) i zakłady przemysłowe (N = 82, 11,0%). Ogółem narażonych było 7795 pracowników: 87,6% kobiet i 12,4% mężczyzn. Czynniki z grupy 2 i 3 zagrożenia stosowało, odpowiednio, 97,6% i 15,9% zakładów. Najczęściej celowo używano bakterii Escherichia coli (z wyjątkiem szczepów niepatogennych), na które były narażone 4823 osoby (61,9%), Staphylococcus aureus – 4655 (59,7%) i Pseudomonas aeruginosa – 4188 (53,7%). Do KRCB zgłoszono celowe użycie 9 szkodliwych czynników biologicznych kancerogennych dla ludzi, w tym wirusów [wirus zapalenia wątroby typu B (N = 2015, 25,8%), wirus zapalenia wątroby typu C (N = 1982, 25,4%), ludzki wirus nabytego niedoboru odporności typu 1 (N = 1769, 22,7%), wirus Epsteina-Barr (N = 196, 2,5%), ludzkie wirusy papilloma (N = 60, 0,8%), ludzki wirus herpes typu 8 (N = 16, 0,2%), ludzki wirus limfotropowy komórek T typu 1 (N = 38, 0,5%)], bakterii [Helicobacter pylori (N = 327, 4,2%)] i pasożyta [Schistosoma haematobium (N = 9, 0,1%)]. Celowo używane czynniki biologiczne najczęściej stanowią zagrożenie dla pracowników laboratoriów mikrobiologicznych, ale wyższe ryzyko zdrowotne dotyczy tych zatrudnionych w instytucjach naukowo-badawczych. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(1):11–26.
Violin playing involves prolonged upper limb exertion and asymmetrical posture, potentially leading to pain and postural defects. Despite the known prevalence of playing-related musculoskeletal disorders, data on young adult violinists compared to a control group remains insufficient. The aim of this study was to assess pain and postural problems among young adult violin players, and to compare them with those of non-violin players. Additionally, an attempt was made to identify the causes of these problems in violinists and to indicate directions that should be developed in further research. The study included 50 participants (25 violinists and 25 individuals in the control group). A custom questionnaire was used to assess pain (Numerical Pain Rating Scale - NPRS), along with postural assessment based on the Kasperczyk method. Statistical analysis was conducted using the Mann-Whitney U test, chi-squared test, and Spearman's correlation coefficient. In the group of violinists, pain occurred significantly more frequently in the trapezius muscle (left: 68%, p = 0.0006; right: 52%, p = 0.0169) and the left shoulder (36%, p = 0.0405). The average pain intensity (NPRS) was significantl higher in the study group than in the control group (6.6 pts vs. 4.7 pts, p = 0.0085). In terms of posture, violinists scored significantly higher on the Kasperczyk assessment (M = 9.8 pts vs. M = 6.1 pts, p = 0.0002), indicating more postural abnormalities. The most common defects in this group included forward head posture, shoulder asymmetry, and foot flattening/valgus. Additionally, 88% of violinists reported that pain interfered with their ability to play in the past week. Playing the violin is associated with an increased risk of musculoskeletal pain and postural abnormalities, particularly in the upper body. The results highlight the need for preventive strategies among musicians. The collected data may serve as a foundation for implementing preventive programs in music education, which should be continued into the violinist's later professional career. The data serve as a starting point for further research. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(1):27-48. Gra na skrzypcach wymaga wielogodzinnej pracy kończyn górnych i utrzymywania asymetrycznej pozycji, co może sprzyjać dolegliwościom bólowym i problemom z postawą ciała. Mimo że coraz więcej badań wskazuje na wysoką częstość występowania zaburzeń funkcjonowania układu mięśniowo-szkieletowego związanych z grą u muzyków, to wciąż brakuje danych dotyczących młodych dorosłych grających na skrzypcach z jednoczesnym porównaniem z grupą kontrolną. Celem pracy była ocena dolegliwości bólowych i wad postawy wśród młodych dorosłych grających na skrzypcach, a także porównanie ich z osobami niegrającymi na instrumentach. Dodatkowo podjęto próbę zidentyfikowania przyczyn tych problemów u skrzypków oraz wskazania kierunków, które warto rozwinąć w kolejnych badaniach. W badaniu wzięło udział 50 osób (25 skrzypków i 25 osób z grupy kontrolnej). Zastosowano autorski kwestionariusz dotyczący dolegliwości bólowych (Numerical Pain Rating Scale – NPRS) i ocenę postawy ciała metodą Kasperczyka. Do analizy statystycznej wykorzystano testy U Manna-Whitneya i chi-kwadrat oraz współczynnik korelacji Spearmana. W grupie skrzypków istotnie częściej występowały dolegliwości bólowe w obrębie mięśnia czworobocznego grzbietu (lewego: 68%, p = 0,0006; prawego: 52%, p = 0,0169) i barku lewego (36%, p = 0,0405). Średnia intensywność bólu (NPRS) była istotnie wyższa w grupie badanej niż w kontrolnej (6,6 pkt vs. 4,7 pkt, p = 0,0085). W zakresie postawy ciała skrzypkowie uzyskiwali istotnie więcej punktów w ocenie metodą Kasperczyka (M = 9,8 pkt vs. M = 6,1 pkt, p = 0,0002). Najczęściej występującymi w tej grupie wadami postawy były: wysunięcie głowy do przodu, asymetria barków i spłaszczenia/koślawość stóp. Dodatkowo 88% badanych skrzypków zgłosiło, że ból utrudniał im grę w ostatnim tygodniu. Gra na skrzypcach wiąże się ze zwiększonym ryzykiem dolegliwości bólowych i wad postawy, szczególnie w obrębie górnej części ciała. Uzyskane wyniki podkreślają potrzebę wprowadzenia profilaktyki wśród muzyków. Otrzymane dane mogą stanowić podstawę wdrożenia programów prewencyjnych w szkolnictwie muzycznym, które powinny być kontynuowane w późniejszej pracy zawodowej skrzypka. Dane są punktem wyjścia do dalszych badań. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(1):27–48.
Occupational exposure to azodicarbonamide (ADCA) can occur via the respiratory tract or through skin in workplaces, e.g., in the production of plastics and rubber where it is used as a foaming agent or a porosity-increasing agent. Due to the irritant nature of ADCA on the respiratory tract, a concentration limit for it in workplace air has been established. This article presents a method for determining this substance in air. The determination method consists of the following steps: passing air containing ADCA through a glass fiber filter, extracting the substance adsorbed on the filter with acetonitrile, adding 1-naphthyl isothiocyanate and analyzing the obtained derivative using liquid chromatography. The studies were performed using an Agilent Technologies 1200 series chromatograph with a diode array detector at an analytical wavelength of 220 nm and an Ultra C18 column with a length of 25 cm and a diameter of 4.6 mm. The method is linear (r = 0.9998) in the working range of 0.08-1.6 μg/ml. This range, for an air sample of 360 l, allows for the determination of 0.002-0.04 mg of ADCA per cubic meter of air. The instrument detection limit was 0.03 ng/ml, and the instrument quantification limit was 0.10 ng/ml. The obtained values, including precision and expanded uncertainty for measurements, meet the requirements of the European standard PN-EN 482. The usefulness of the method for estimating workers' inhalation exposure to ADCA was confirmed. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(2):137-146. Narażenie zawodowe na 1,1’-azodi(formamid) (azodicarbonamide – ADCA) może wystąpić poprzez układ oddechowy lub skórę w miejscach pracy, np. przy produkcji tworzyw sztucznych i gumy, gdzie stosuje się go jako środek spieniający lub zwiększający porowatość. Ze względu na działanie uczulające na drogi oddechowe dla ADCA ustalono wartość dopuszczalną stężenia w powietrzu na stanowiskach pracy. Artykuł przedstawia metodę oznaczania tej substancji w powietrzu. Metoda oznaczania składa się z następujących etapów: z przepuszczenia powietrza zawierającego ADCA przez filtr z włókna szklanego, ekstrakcji substancji zaadsorbowanej na filtrze acetonitrylem, dodania izotiocyjanianu 1-naftylu i analizie uzyskanej pochodnej przy użyciu chromatografii cieczowej. Badania wykonano z wykorzystaniem chromatografu Agilent Technologies serii 1200 z detektorem diodowym przy długości fali analitycznej 220 nm i z kolumną Ultra C18 o długości 25 cm i średnicy 4,6 mm. Metoda jest liniowa (r = 0,9998) w zakresie stężeń 0,08–1,6 μg/ml. Taki zakres przy pobraniu próbki powietrza o objętości 360 l pozwala oznaczyć 0,002–0,04 mg ADCA w metrze sześciennym powietrza. Granica wykrywalności instrumentu pomiarowego wyniosła 0,03 ng/ml, a granica oznaczalności – 0,10 ng/ml. Uzyskane wartości rozszerzonej niepewności pomiarów spełniają wymagania normy europejskiej PN-EN 482. Potwierdzono przydatność metody do oszacowania narażenia inhalacyjnego pracowników na ADCA. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(2):137–146.
The aging population has led to an increasing number of patients with urological conditions, such as urinary tract infections, prostate and bladder cancer, and nephrolithiasis. These diseases often require regular medical visits, posing challenges for elderly patients with usually limited mobility, as well as for the burdened healthcare system. Telemedicine, through remote consultations and telemonitoring tools, can improve the care of urological patients, which require further analysis. A literature review in Polish and English was conducted using the PubMed, Scopus, and Web of Science databases with the keywords: "telemedicine in urology," "telehealth in urology," "telehealth," "telementoring," and "telemedicine." Articles meeting the criteria, standards of practice according to the current guidelines, and relevant content related to the listed keywords were included. The authors evaluated the publications, excluding outdated information. Telemedicine facilitates early diagnosis, treatment, and monitoring of patients, reducing transport. Remote consultations allow for the assessment of laboratory and imaging results, monitoring of cancer treatment, and planning of surgical and pharmacological treatments. In andrology, telemedicine supports hormonal therapy and infertility diagnostics. The use of virtual rounds and surgical telementoring enhances the effectiveness of surgical treatment. Although studies indicate high acceptance and adaptation rates of telemedicine among patients and physicians, significant barriers to its implementation remain. These include limited technological proficiency among elderly patients, lack of formal training and standardization of telemedical procedures, and concerns regarding data security and confidentiality in teleconsultations. Not all procedures in urology can be effectively managed remotely and further research, including the optimal scope of telemedicine, is necessary. Telemedicine is an effective tool in geriatric urological care, improving access to specialists, reducing costs, and enhancing patients' quality of life. However, its successful integration into modern urology requires addressing technological, organizational, legal and ethical challenges. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(3):223-231. Wraz ze starzeniem się społeczeństwa rośnie liczba pacjentów wymagających opieki urologicznej, w tym z chorobami takimi jak zakażenia dróg moczowych, rak gruczołu krokowego, nowotwór pęcherza moczowego czy kamica nerkowa. Schorzenia te są często związane z regularnymi wizytami lekarskimi, co stanowi wyzwanie, po pierwsze, dla starszych pacjentów z ograniczoną mobilnością, a po drugie – dla przeciążonego systemu ochrony zdrowia. Telemedycyna poprzez wykorzystanie zdalnych konsultacji i narzędzi telemonitoringu może usprawnić opiekę nad pacjentami urologicznymi, jednak jej skuteczność i ograniczenia wymagają dalszej analizy. Dokonano przeglądu literatury w językach polskim i angielskim w bazach PubMed, Scopus oraz Web of Science z wykorzystaniem słów kluczowych: telemedicine in urology, telehealth in urology, telehealth, telementoring, telemedicine. Uwzględniono artykuły spełniające kryteria, obowiązujące standardy postępowania według wytycznych towarzystw urologicznych oraz istotne treści związane z wymienionymi słowami kluczowymi, dotyczące skuteczności, zastosowań, ograniczeń i wyzwań wykorzystania telemedycyny w populacji geriatrycznej. Publikacje zostały ocenione przez autorów, wyłączając źródła z potencjalnie nieaktualnymi informacjami. Telemedycyna umożliwia wczesne rozpoznanie, diagnozę, leczenie oraz monitorowanie pacjentów, ograniczając konieczność częstych wizyt w placówkach medycznych. Zdalne konsultacje pozwalają na ocenę wyników badań laboratoryjnych i obrazowych, monitorowanie markerów nowotworowych oraz planowanie leczenia operacyjnego i farmakologicznego. W andrologii telemedycyna wspomaga terapię hormonalną oraz diagnostykę niepłodności. Ponadto zastosowania teleobchodów i telementoringu operacyjnego poprawiają efektywność leczenia chirurgicznego. Chociaż badania wskazują na wysoką akceptację telemedycyny wśród pacjentów i lekarzy, istnieją istotne bariery jej wdrożenia. Należą do nich: ograniczona znajomość technologii wśród pacjentów starszych, brak standaryzacji procedur telemedycznych oraz problemy związane z ochroną danych i bezpieczeństwem telekonsultacji. Nie wszystkie procedury w urologii mogą być skutecznie realizowane w formie zdalnej, co wymaga dalszych badań nad optymalnym zakresem zastosowania telemedycyny. Telemedycyna stanowi skuteczne narzędzie w opiece urologicznej nad seniorami, zwiększając dostęp do specjalistów, redukując koszty i poprawiając jakość życia pacjentów. Jednak jej implementacja wymaga rozwiązania wyzwań technologicznych, organizacyjnych i etycznych, aby mogła stać się standardowym elementem nowoczesnej urologii. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(3):223–231.
Transgender people in Poland face numerous legal challenges and problems arising from functioning in the professional environment. The procedure for legal gender recognition is not governed by uniform procedural regulations, which causes a high level of stress and uncertainty relating to the final court decision. Even in cases where the ruling is favourable to the applicant, there is a lack of consistent administrative guidelines enabling prompt and safe updating of personal data in official documents. Additionally, before completing the legal transition process, transgender individuals often cannot use their preferred name or pronouns in internal company documents, which may exacerbate gender dysphoria. Ambiguous occupational medicine standards further intensify employment-related difficulties, allowing for interpretative arbitrariness and hindering the ability to obtain a medical certificate of fitness for work. Moreover, in the workplace, transgender people are often exposed to pathological phenomena such as microaggressions and discrimination, which constitute a significant risk factor for the deterioration of their mental health. In light of these challenges, this article addresses the situation of transgender employees in Poland. The authors focus on the analysis of legal barriers, occupational health assessment difficulties, and negative workplace phenomena that may lead to serious consequences for mental health. The aim of this paper is to highlight key problems and indicate possible directions for action to improve the professional situation of transgender individuals. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(2):163-178. Osoby transpłciowe w Polsce zmagają się z licznymi trudnościami natury prawnej oraz problemami wynikającymi z funkcjonowania w środowisku zawodowym. Postępowanie w sprawie uzgodnienia płci metrykalnej nie jest objęte jednolitymi regulacjami proceduralnymi, co wywołuje znaczny stres i niepewność co do ostatecznego wyroku. Nawet w przypadku uzyskania rozstrzygnięcia korzystnego dla strony postępowania brak jest spójnych wytycznych administracyjnych umożliwiających bezzwłoczną i bezpieczną aktualizację danych w oficjalnych dokumentach. Dodatkowo przed dokonaniem tranzycji metrykalnej osoby transpłciowe niejednokrotnie nie mogą posługiwać się preferowanym imieniem czy zaimkami w wewnętrznych dokumentach firm, w których są zatrudnione, co może potęgować dysforię płciową. Niejednoznaczne standardy orzecznicze w medycynie pracy intensyfikują trudności związane z zatrudnieniem, sprzyjając dowolności interpretacyjnej i utrudniając uzyskanie orzeczenia lekarskiego o zdolności do pracy. Ponadto w środowisku zawodowym osoby transpłciowe bywają narażone na zjawiska o charakterze patologicznym, takie jak mikroagresja czy dyskryminacja, stanowiące istotny czynnik ryzyka pogorszenia ich zdrowia psychicznego. W związku z istniejącymi wyzwaniami niniejszy artykuł odnosi się do sytuacji pracowników transpłciowych w Polsce. Autorki skoncentrowały się na analizie barier prawnych, trudności orzeczniczych oraz negatywnych zjawisk występujących w środowisku zawodowym, które mogą prowadzić do poważnych konsekwencji dla ich zdrowia psychicznego. Celem opracowania jest zwrócenie uwagi na kluczowe problemy oraz wskazanie możliwych kierunków działań mających na celu poprawę sytuacji zawodowej osób transpłciowych. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(2):163–178.
Assessing the expected level of cancer risk associated with occupational exposure to chemical substances is extremely important, as it forms the basis for the proper and safe organization of work in a company. It allows the translation of scientific research findings into legal regulations, enabling the implementation of appropriate preventive measures and optimizing the protection of workers' health. This article discusses various methods for estimating the risk associated with the occurrence of cancer due to exposure to carcinogenic substances in workplaces. An analysis, summary, and synthesis of the literature were conducted, based on which 7 methods for estimating cancer risk were selected. These methods utilize descriptors (features or variables used to describe data), numerical modeling techniques measured during observations, and approaches based on artificial intelligence. The decision to select these specific methods was driven by their representativeness of different approaches to risk assessment, allowing for a comprehensive analysis and comparison of their strengths and weaknesses. The analysis revealed that there is no universal best method for risk estimation, and the choice largely depends on the data available from experimental animal studies. Key factors include the species and number of animals used in the experiment giving statistical power, the route of administration, the duration of the experiment, the incidence of spontaneous tumors, and the appropriate selection of tumors that might occur in humans. There is a need for continuous improvement and harmonization of risk assessment methods and the incorporation of the latest scientific research to effectively manage health risks associated with exposure to carcinogenic substances in the workplace. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(1):41-55. Oszacowanie oczekiwanego poziomu ryzyka raka związanego z narażeniem zawodowym na substancje chemiczne jest niezwykle istotne, ponieważ stanowi podstawę właściwej i bezpiecznej organizacji pracy w przedsiębiorstwie, pozwala przełożyć wiedzę pochodzącą z badań naukowych na regulacje prawne, co umożliwia podjęcie odpowiednich działań profilaktycznych i optymalizuje ochronę zdrowia pracowników. W artykule omówiono różne metody szacowania ryzyka występowania nowotworów wynikających z narażenia na substancje rakotwórcze w miejscach pracy. Dokonano analizy, podsumowania i syntezy piśmiennictwa, na podstawie których wybrano 7 metod szacowania ryzyka raka wykorzystujących zarówno cechy lub zmienne używane do opisu danych, tzw. deskryptory, jak i inne techniki modelowania oparte na danych liczbowych, które są mierzone podczas obserwacji, oraz podejścia wykorzystujące sztuczną inteligencję. Decyzja o wyborze tych konkretnych metod wynikała z ich reprezentatywności dla różnych strategii szacowania ryzyka, co umożliwiło ich kompleksową analizę oraz porównanie ich mocnych i słabych stron. Wykazano, że nie ma uniwersalnej, najlepszej metody szacowania ryzyka, a jej wybór zależy głównie od dostępnych danych z badań eksperymentalnych na zwierzętach. Kluczowe znaczenie ma uwzględnienie specyfiki badania, obejmującej gatunek i liczbę zwierząt, drogę podania, czas trwania eksperymentu, częstość występowania spontanicznych nowotworów oraz właściwy wybór rodzaju nowotworu potencjalnie występującego u ludzi, co zapewnia pewność statystyczną. Istnieje potrzeba ciągłego doskonalenia i harmonizacji metod oceny ryzyka oraz uwzględnienia najnowszych badań naukowych, aby efektywnie zarządzać ryzykiem zdrowotnym związanym z ekspozycją na substancje rakotwórcze w miejscu pracy. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(1):41–55.
Malignant cancers are one of the most significant public health challenges, both in Poland and globally. In the context of increasing incidence, particular attention should be given to cancers with occupational etiology. Despite awareness of these risks, in Poland, this issue remains insufficiently recognized and registered within the occupational disease system. The aim of this study was to assess the occurrence occupational cancers in Poland 2015-2024, focusing on high-risk industries and the most common causes of occupational carcinogens. The analysis included data on reported cases of confirmed occupational diseases 2015-2024, which were submitted by sanitary-epidemiological stations to the Central Register of Occupational Diseases at the Nofer Institute of Occupational Medicine in Łódź. In the analyzed period, 601 cases of occupational cancers were reported, including 512 in men and 89 in women. The most frequently diagnosed cancers were lung cancer (50.1%), pleural mesothelioma (36.6%), hematopoietic system cancers (3.3%), and laryngeal cancer (2.8%). The average duration of exposure was about 20 years. The highest number of cases was associated with industrial processing, mining, and construction, with dominant risk factors such as asbestos, benzene, and ionizing radiation. Asbestos exposure was responsible for all cases of pleural and peritoneal mesothelioma, >56% of lung cancers, and nearly 47% of laryngeal cancers. The analysis revealed that occupational cancers account for only 2.7% of all reported occupational diseases indicating a significant underestimation. Further actions are needed to strengthen the detection, diagnosis, and prevention systems for these carcinogens. It is essential to introduce tools to monitor exposure to carcinogenic factors and to promote cooperation between employers, occupational health and safety services, doctors, and public health protection institutions. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(6):449-456. Nowotwory złośliwe stanowią jedno z najważniejszych wyzwań zdrowia publicznego – zarówno w Polsce, jak i na świecie. W kontekście rosnącej zachorowalności szczególną uwagę należy zwrócić na nowotwory o etiologii zawodowej. Mimo świadomości tych zagrożeń w Polsce problem ten pozostaje nadal niedostatecznie rozpoznany i jest niewystarczająco odnotowywany w systemie chorób związanych z pracą. Celem badania była ocena występowania nowotworów zawodowych w Polsce w latach 2015–2024 z uwzględnieniem branż o podwyższonym ryzyku i najczęstszych przyczyn kancerogenów zawodowych. Analizą objęto dane dotyczące zgłoszonych przypadków stwierdzonych chorób zawodowych w latach 2015–2024, które zostały przekazane przez stacje sanitarno-epidemiologiczne do bazy Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy im. prof. dr med. Jerzego Nofera w Łodzi. W analizowanym okresie stwierdzono 601 przypadków nowotworów zawodowych, w tym 512 u mężczyzn i 89 u kobiet. Najczęściej diagnozowane były: nowotwory płuca (50,1%), międzybłoniak opłucnej (36,6%), nowotwory układu krwiotwórczego (3,3%) oraz krtani (2,8%). Średni staż pracy w narażeniu wynosił ok. 20 lat. Najwięcej przypadków dotyczyło przetwórstwa przemysłowego, górnictwa i budownictwa z dominującymi czynnikami ryzyka, takimi jak azbest, benzen oraz promieniowanie jonizujące. Narażenie na azbest jest przyczyną wszystkich przypadków międzybłoniaka opłucnej i otrzewnej, >56% raków płuca i prawie 47% raków krtani. Analiza wykazała, że nowotwory zawodowe stanowią tylko 2,7% wszystkich zgłoszonych chorób zawodowych, co wskazuje na istotne niedoszacowanie. Potrzebne są dalsze działania w zakresie wzmacniania systemu wykrywania, diagnostyki i profilaktyki tych kancerogenów. Konieczne jest wprowadzenie narzędzi monitorujących ekspozycję na czynniki rakotwórcze, a także promowanie współpracy między pracodawcami, służbami BHP, lekarzami i instytucjami odpowiedzialnymi za ochronę zdrowia publicznego. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(6):449–456.
A significant increase in the number of indoor shooting ranges for many years in Poland and most European countries is connected with a raising number of people potentially exposed to lead (both employees and users). In recent years, it has been noted that lead exposure poses a significant health risk to both those who professionally use indoor shooting ranges, such as services officers, instructors, and shooting range staff, as well as occasional users. Exposure to lead increased its blood concentrations, which is associated with the risk of serious health effects, primarily affecting the hematopoietic system and the peripheral nervous system. Indoor shooting ranges constitute a significant source of occupational lead exposure for employees and users, primarily through inhalation. Available literature indicates existing health risks associated with working at these facilities, primarily related to the chronic effects of lead poisoning. Lead, although regulated by industry, is not routinely identified as a harmful agent at shooting ranges, resulting in a lack of measurements of lead concentrations in air and blood. The aim of this study was to assess current legal regulations regarding occupational lead exposure in the workplace in relation to exposure of employees at indoor shooting ranges. This study analyzed and summarized the current regulations regarding occupational lead exposure assessment and the literature regarding potential lead exposure at indoor shooting ranges. Due to EU Directive 2024/869 lowering the occupational exposure limit (OEL) and biological limit values (BLV) for lead, it appears necessary to develop guidelines and regulations regulating the exposure of employees at indoor shooting ranges to lead, similar to that in the United States. Lack of identification and reduction of lead exposure at indoor shooting ranges may lead to an increase in occupational disease cases, which poses a significant challenge for both employers and the healthcare system. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(6):499-508. W Polsce i w większości państw Europy od wielu lat odnotowuje się znaczący wzrost liczby strzelnic zamkniętych, co jest równoznaczne ze wzrostem liczby osób potencjalnie narażonych na działanie ołowiu (zarówno pracowników, jak i użytkowników). W ostatnich latach zwracano uwagę, że kontakt z tym pierwiastkiem stanowi istotne zagrożenie zdrowotne zarówno dla osób zawodowo korzystających ze strzelnic zamkniętych, takich jak funkcjonariusze służb mundurowych, instruktorzy, pracownicy strzelnic, jak i dla ich okazjonalnych użytkowników. Ekspozycja na ołów prowadzi do zwiększenia stężenia tego pierwiastka we krwi, co wiąże się z ryzykiem poważnych skutków zdrowotnych, głównie ze strony układu krwiotwórczego i obwodowego układu nerwowego. Strzelnice zamknięte stanowią istotne źródło zawodowego narażenia na ołów dla pracowników i użytkowników głównie drogą inhalacyjną. Dostępne dane literaturowe wskazują na ryzyko zdrowotne wynikające z pracy w tych obiektach związane głównie z przewlekłymi skutkami zatrucia ołowiem. Chociaż ołów jest objęty regulacjami w przemyśle, to nie jest rutynowo identyfikowany jako czynnik szkodliwy na strzelnicach, co skutkuje brakiem prowadzenia pomiarów jego stężeń w powietrzu i we krwi. Celem pracy była ocena obecnych regulacji prawnych dotyczących narażenia na ołów w środowisku pracy w aspekcie narażenia pracowników strzelnic zamkniętych. Dokonano w niej analizy i podsumowania obowiązujących przepisów odnoszących się do zawodowej oceny narażenia na ołów oraz piśmiennictwa dotyczącego potencjalnego narażenia na ołów w strzelnicach zamkniętych. W związku z dyrektywą UE 2024/869 obniżającą wartości zarówno najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS), jak i dopuszczalnego stężenia biologicznego (DSB) dla ołowiu konieczne wydaje się opracowanie wytycznych i przepisów normujących narażenie pracowników strzelnic zamkniętych na ołów, podobnie jak w Stanach Zjednoczonych. Brak działań w zakresie identyfikacji i ograniczania narażenia na ołów w strzelnicach zamkniętych może prowadzić do wzrostu liczby przypadków chorób zawodowych, co stanowi istotne wyzwanie zarówno dla pracodawców, jak i dla systemu ochrony zdrowia. Med Pr Work Health Saf. 2025;76(6):499–508.
Occupational injuries among firefighters significantly impact their job performance. To reduce these injuries and enhance their professional capabilities, this study investigates and comprehensively evaluates the factors contributing to occupational injuries among frontline firefighters in China. It analyzes the underlying mechanisms of these injuries and proposes preventive strategies. This study employed questionnaire surveys and factor analysis methods to conduct a comprehensive investigation and comprehensive assessment of occupational injuries and their influencing factors among 200 firefighters in China. The research subjects were randomly selected from the grassroots firefighters in cities of FuJian Province. Among them, 179 firefighters successfully completed the questionnaire survey. Through exploratory factor analysis, the key factors influencing firefighters' injuries were identified. The injury rate among the participating firefighters in 2023 was 40.78%. The highest injury rate was observed during daily training (58.52%). Notably, the injury rate tends to decrease with increasing age. The most common types of injuries were sprains and strains (57.10%), with the knee joint exhibiting the highest incidence of injury among all body parts (47.00%). The primary factors influencing occupational injuries among firefighters include training factors, support factors, educational factors, and mental health factors, which collectively account for a variance contribution rate of 79.56%. Training, support, educational, and mental health factors are the 4 primary influences on firefighters' occupational injuries. The administrative department should strengthen the study and practice of physical fitness theory for firefighters, prioritize the prevention of occupational training injuries, enhance the scientific rigor of training programs, and promote the occupational health of firefighters. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(1):1-10.
The present study aimed at the early detection of Polish teacher education students vulnerable to burnout and occupational health issues, using the work-related coping behavior and experience patterns (Arbeitsbezogenes Verhaltens- und Erlebensmuster - AVEM) diagnostic inventory to identify risk work-related patterns (the excessively ambitious pattern A and the resigned pattern B). Participants were 431 full-time first-year teacher education students enrolled at various higher education institutions in Poland. They completed a survey including the AVEM inventory, the Motivation for Choosing Teacher Education Questionnaire, the intrinsic religiosity subscale of the Duke University Religion Index, and the revised Life Orientation Test. The predictive values of background variables, attitudes toward teaching and teacher education, career choice motivation, intrinsic religiosity, and dispositional optimism for assignment to the work-related patterns were examined using multinomial logistic regression, with the healthy ambitious pattern G serving as the reference group. A total of 59.63% of participants were assigned to risk patterns indicating increased vulnerability to burnout and occupational health issues. Older students were less likely to be assigned to pattern A (b = -1.28, p < 0.05), whereas those working longer hours alongside their studies were more likely to be assigned to pattern A (b = 1.09, p < 0.05). Students who identified teacher education as their most preferred study choice (b = -6.58, p < 0.05) were less likely to be assigned to pattern B, as were those who chose teacher education based on ability belief (b = -1.61, p < 0.05). Higher levels of optimism protected against both pattern A (b = -3.99, p < 0.001) and pattern B (b = -4.71, p < 0.001). It is necessary to implement preventive measures to reduce long-term health risks in future teachers. However, the results should be interpreted with caution due to study limitations, such as the use of purposive sampling. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(2):119-136.
Pneumoconioses are among the most frequently diagnosed occupational diseases in Poland, with collagenous pneumoconiosis forming a significant subgroup. These diseases develop as a result of exposure to fibrogenic dusts. One of the rare forms of such conditions is Caplan's syndrome - a rheumatoid type of pneumoconiosis characterized by the coexistence of pulmonary nodular lesions and rheumatoid arthritis. This condition is rarely diagnosed, most commonly among individuals occupationally exposed to silicate dust, such as coal miners. This article presents a case of a men with Caplan's syndrome qualified as occupational background just in the second instance of medical certification. A thorough re-evaluation of the patient's occupational and medical history confirmed a causal relationship between the development of the disease and exposure to silicate dust in his profession as a dental technician. This case highlights the diagnostic challenges resulting from the common misconception that Caplan's syndrome occurs exclusively in coal miners, whereas the risk extends to various occupational groups exposed to silicate dust. The described case underscores the importance of a comprehensive approach to clinical and occupational assessment in the diagnosis of pneumoconioses, particularly in the context of rare disease entities. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(1):81-88. Pylice płuc to jedne z najczęściej rozpoznawanych chorób zawodowych w Polsce. Wśród nich istotną grupę stanowią pylice kolagenowe rozwijające się w wyniku ekspozycji na pyły o działaniu zwłókniającym. Jedną z rzadkich postaci takich schorzeń jest zespół Caplana – reumatoidalna postać pylicy płuc charakteryzująca się współwystępowaniem zmian guzkowych w płucach oraz reumatoidalnego zapalenia stawów. Choroba ta rozpoznawana jest rzadko, głównie u osób zawodowo narażonych na pył krzemianowy (np. górnicy w kopalniach węgla). W artykule opisano przypadek odwoławczego postępowania diagnostyczno-orzeczniczego dotyczącego mężczyzny z zespołem Caplana pracującego jako technik dentystyczny. Podczas ponownej, pogłębionej analizy wywiadu zawodowego i lekarskiego wykazano związek przyczynowo‑skutkowy pomiędzy wystąpieniem schorzenia a ekspozycją na pył krzemianowy. Wskazano trudności orzecznicze wynikające ze stereotypowego kojarzenia zespołu Caplana wyłącznie z zawodem górnika, mimo że ryzyko jego wystąpienia dotyczy również innych grup zawodowych narażonych na działanie pyłu krzemianowego. Opisany przypadek zwraca uwagę na znaczenie wszechstronnej oceny klinicznej i zawodowej w diagnostyce pylic, szczególnie w przypadku rzadkich jednostek chorobowych. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(1):81–88.
During hospitalization, older patients are exposed to an environment that differs from their home environment, which is particularly difficult for them. This article is a descriptive review of articles concerning the identification of factors relevant to the well-being of older people requiring hospitalization, covering data from the PubMed database 2015-2025. These factors included aspects of the hospital environment (such as interior design, furniture, lighting, music, the presence of friends or family), leisure activities, physical activity, adequate sleeping conditions and a sense of security. New technologies, such as smartphones and wearable devices, can help to achieve these goals. Elderly-friendly hospitals should recognise the specific needs of older people and provide them with security, well-being and privacy. Ultimately, improving the comfort of elderly patients in hospital leads to better treatment outcomes. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(4). Starsi pacjenci podczas hospitalizacji narażeni są na zmianę warunków otoczenia na inne niż domowe, co jest dla nich szczególnie trudne. Niniejszy artykuł jest przeglądem opisowym artykułów dotyczących identyfikacji czynników mających znaczenie dla dobrostanu osób starszych wymagających hospitalizacji, obejmującym dane z bazy PubMed z lat 2015–2025. Takimi czynnikami były m.in. otoczenie szpitalne (w rozumieniu architektury wnętrz, umeblowania, oświetlenia, muzyki, obecności osób bliskich), sposób spędzania wolnego czasu, aktywność fizyczna, odpowiednie warunki do snu i poczucie bezpieczeństwa. Realizacji tych celów mogą służyć nowe technologie, np. smartfony i urządzenia noszone przez pacjentów. Szpitale przyjazne dla starszych osób powinny rozpoznawać szczególne potrzeby seniorów, zapewniać im poczucie bezpieczeństwa, dobrostanu i prywatności. Poprawa komfortu starszych pacjentów leczonych w szpitalu przynosi poprawę wyników leczenia. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(4).
The case report concerns a patient who, during a medical examination conducted to asses medical fitness to drive motor vehicles, concealed the truth about his health condition. Particular attention was paid to the discussion of the patient's responsibility for the content of information provided in the interview. The article discusses criminal liability for making a false statement, for obtaining false certification by fraud and for using a document obtained by fraud. Attention was also drawn to the social obligation to denounce, which may also apply to physicians involved in medical certification. In case of medical examinations of drivers, every patient has a legal and moral obligation to provide the physician with truthful and complete information about his/her health, medications, past illnesses, and lifestyle. Providing false information or concealing important information can lead to an incorrect final diagnosis and, consequently, an incorrect decision, which can endanger the health and life of not only the driver but also other road users. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(1):71-80. Opis przypadku dotyczy pacjenta, który w trakcie badania lekarskiego przeprowadzonego w celu wydania orzeczenia o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi bądź ich istnieniu zataił prawdę o swoim stanie zdrowia. Omówiono szczegółowo odpowiedzialność pacjenta za treść podawanych w wywiadzie informacji. W artykule opisano także odpowiedzialność karną za złożenie fałszywego oświadczenia, wyłudzenie poświadczenia nieprawdy oraz za użycie wyłudzonego dokumentu. Zwrócono również uwagę na społeczny obowiązek denuncjacji, który może dotyczyć także lekarzy zajmujących się szeroko pojętym orzecznictwem. W przypadku badań lekarskich kierowców każdy pacjent ma prawny i moralny obowiązek udzielania lekarzowi prawdziwych i pełnych informacji na temat swojego stanu zdrowia, przyjmowanych leków, przebytych chorób oraz stylu życia. Podanie nieprawdy lub zatajenie istotnych informacji może prowadzić do błędnego rozpoznania końcowego i tym samym wydania wadliwego orzeczenia, co w konsekwencji może zagrażać zdrowiu i życiu nie tylko kierowcy, ale także innych uczestników ruchu drogowego. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(1):71–80.
Failure mode and effects analysis (FMEA) uses risk priority numbers (RPNs) based on 3 parameters to classify risks. Risk analysis methods use thresholds to determine risk. These class intervals do not account for contextual and system dynamics in high-risk environments such as neonatal intensive care units (NICUs). This study proposes a dynamic classification model that prioritizes risk by integrating contribution percentages and percentile ranks through a decision matrix. This study identified 21 ergonomic failure modes through field observations at a hospital's NICU, interviews with nurses, and a literature review, evaluated a dynamic classification model. The RPN for each failure mode was calculated, and the risks were classified using classical fixed-threshold FMEA. Then, each failure mode was classified using a dynamic model based on a decision matrix that balances risk intensity by its impact contribution percentage and relative importance percentile rank. Model robustness was assessed via a one-at-a-time sensitivity analysis (±1 perturbations in occurrence [O], severity [S], and detection [D]), and agreement was evaluated using weighted agreement measures. According to FMEA, risk factors such as "long shift hours" and "constant exposure to alarm sounds" were classified as medium risk. Yet, in the dynamic model, they were classified as very high risk. The model's sensitivity was tested by measuring the effect of a change in the FMEA input ratings (O/S/D) on the results. The model was determined to provide high agreement with practitioners' classifications, with a 93.7% weighted agreement across 63 comparisons between nurse assessments and model results. The proposed dynamic framework provides context-sensitive prioritization by integrating each failure mode's contribution to total risk with its position in the unit-specific RPN distribution. When applied to NICU ergonomic failure modes, it produced a different prioritization than classical fixed-threshold FMEA and offers a transparent, reproducible basis for risk-focused improvement planning in high-risk care settings. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(2):89-99.
This study aimed to analyze the relationship between the level of professional burnout, professional functioning styles, and occupational activity in a group of soldiers and civilian employees working in the military. The theoretical basis was the model of professional burnout of Christine Maslach and the concept of professional functioning styles developed by Barbara Mróz. The study employed the following tools: Christine Maslach's Maslach Burnout Inventory (MBI) to measure burnout, Barbara Mróz's new, original Professional Functioning Scale (Skala funkcjonowania zawodowego - SFZ) in occupational psychology, and a questionnaire assessing the level of occupational activity. The results of statistical analyses showed statistically significant differences between soldiers and civilian employees in selected dimensions of burnout (depersonalization t = 3.723, p < 0.001) and professional functioning styles (authoritarian t = 5.031, p < 0.001; avoidant t = -3.153, p < 0.002; cooperative t = -4.531, p < 0.001). All differences were higher among soldiers. Occupational activity proved to be a statistically significant factor differentiating operational effectiveness and stress resistance (t = -4.934, p < 0.001). Here, the difference was higher among military personnel. Correlations were found between professional functioning styles and burnout levels (authoritarian and avoidant styles were associated with higher burnout levels, the cooperative style had a protective effect). Soldiers: correlation positive (r = 0.270, p < 0.05), prefer an authoritarian style - based on control, decision-making, and hierarchy. Civilian employees: correlation positive (r = 0.377, p < 0.01), that the more often used an authoritarian style in their professional functioning, the higher their overall level of burnout was. The results obtained are relevant for human resource management in military organizations and for the development of psychological support programs and training in coping with stress and developing effective professional functioning styles. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(2):111-118.